Shifting Boundaries Revisited

09 november 2023 | 10:00 - 14:15Studio Tramkade

Tijdens New Music Conference 2022 zijn zeven lectoraten op het gebied van muziek en kunst samen op reis gegaan met Shifting Boundaries – Situating Contemporary Music Practices, een meerjarig onderzoek naar de snel verschuivende grenzen in de hedendaagse muziek.

Na een eerste verkenning van dit uitgestrekte landschap, die uitmondde in de gelijknamige publicatie Shifting Boundaries (November Music, 2023), maken de deelnemende lectoraten zich nu op voor een diepgaander onderzoek naar belangrijke thema’s als muzikale co-creatie, samenwerkingsprocessen en het proces van repeteren.

Er staan twee paneldiscussies gepland:

Shifting Boundaries
Disembordering the Musical Field

10:00 – 11:15
Dit panel richt zich op de voorwaarden en dynamiek van het repeteren van nieuwe muziek. Gewoonlijk weerspiegelen de manieren waarop concerten worden voorbereid het idee dat een groot deel van het werk al gedaan is wanneer de repetitie begint: een componist heeft een muziekstuk gecreëerd en nu moeten de uitvoerenden het samen oefenen. Als gevolg daarvan wordt de repetitietijd meestal tot een minimum beperkt – er wordt geen rekening gehouden met de tijd die nodig is om te werken aan het artistieke concept, aan andere dan normale technische omstandigheden en aan goede, zij het soms onconventionele, werkrelaties. Kortom, zoiets alledaags als repetitietijd begrenst het idee van co-creatie. 

Alle vier de musici in dit panel hebben de druk ervaren van het ensceneren van werk dat de multilaterale betrokkenheid van verschillende partners vereist: componisten, uitvoerenden, ontwerpers, videografen en regisseurs. En niet te vergeten het publiek: is dat geconfronteerd met een eindproduct of uitgenodigd om deel uit te maken van een verkenning (wat een lagere drempel voor deelname impliceert)? De panelleden delen hun repetitie-ervaringen en bespreken ideeën voor het vormgeven van nieuwe praktijken.

Met:
Maya Verlaak (componist, docent, curator, publisher, NL)
Thanasis Deligiannis (componist, docent, GR/NL)
Heloisa Amaral (pianist, artist-onderzoeker, curator, BR)
Aart Strootman (componist, gitarist, NL)
Michiel Schuijer (musicoloog en muziektheoreticus, Conservatorium van Amsterdam, NL)
Klik hier voor de bio’s van de sprekers.

Shifting Boundaries
In harmony? How the co-creative wave inspires musical collectives

12:45 – 14:15
Muzikale collectieven en organisaties maken steeds vaker gebruik van co-creatieve strategieën om hun samenwerking binnen, tussen en door de kunsten heen vorm te geven. Bij co-creatie worden interactie- en maakprocessen geleid door de notie van het zoeken naar waarde voor alle deelnemers, of dit nu collega-musici, andere kunstenaars, niet-professionele musici, maatschappelijke partners of andere belanghebbenden zijn. Verkenning, dialoog en onderhandeling maken standaard deel uit van dergelijke processen. Hoe kunnen co-creatieve processen op een passende manier worden vormgegeven? Welke rollen ontwikkelen musici in het bedenken van co-creatieve samenwerkingen? En welke plaats hebben artistieke prikkels en behoeften in de nieuwe samenwerkingen die ontstaan? Deze en andere vragen zullen worden onderzocht samen met vertegenwoordigers van muzikale en interdisciplinaire collectieven.

Met:
Veerle Spronck (Associate professor Valuable Entrepreneurship in and through the Arts, HKU, NL)
Karolien Dons (Professor Music in Context, Research centre Art & Society, Hanze University Groningen, NL)
Falk Hübner (Professor Artistic Connective Practices, Fontys, DE/NL)
Stefan Rosu (Intendant PhilZuid and initiator Maastricht Centre for the Innovation of Classical Music, NL)
Teodora Nedyalkova (cellist, oprichter Kamerorkest van het Noorden, BG/NL)
Maite van der Marel (artistiek leider, muzikant, coach, NL)
Klik hier voor de bio’s van de sprekers.

Introducing Shifting Boundaries

De hedendaagse muziekpraktijk is volop in beweging en wordt steeds meer een hybride praxis waarin muziek verbonden raakt met andere domeinen. Niet alleen werken musici, componisten en geluidskunstenaars over de grenzen van hun eigen discipline heen, hun werk en onderzoek verhouden zich ook expliciet tot maatschappelijke thema’s als zorg, de ecologische crisis, inclusiviteit of het functioneren van moderne technologie en media. Bovendien zijn hedendaagse makers niet alleen actief in de concert- of muziektheaterzaal, maar betreden ze ook de publieke ruimte met performances: van muziek gedragen initiatieven in zorg- en onderwijsinstellingen, tot site-specific installaties en community-art projecten. Artistiek onderzoek vormt in toenemende mate de rationale van deze hybride maakpraktijken.

De hierboven genoemde voorbeelden laten een gemeenschappelijke dynamiek zien waarbij de grenzen tussen muziek, andere kunstdisciplines en maatschappelijke aangelegenheden vloeiend/doorlaatbaar worden. In plaats van hun activiteiten exclusief op het muzikale domein te richten, verbinden de makers van vandaag zich steeds meer met andere plaatsen. Dit is een fascinerende ontwikkeling die tegelijkertijd vragen oproept: wat zijn de implicaties van deze herpositionering van de hedendaagse muziekpraktijk? Waar bevindt de 21e-eeuwse musicus zich in dit niet-verkavelende speelveld? Hoe is de hedendaagse muziekpraktijk verbonden met haar sociale omgeving? Waar bevindt de muziekpraktijk zich op het spectrum tussen artistieke autonomie en instrumentalisering? Hoe interageert muziek met en binnen andere praktijken? En welke consequenties heeft dit alles voor de concert- en festivalpraktijk?

Meerjarig onderzoeksproject
Shifting Boundaries – Situating Contemporary Music Practices is een initiatief van November Music in samenwerking met Buma Cultuur (New Music Conference). Gedurende een periode van drie jaar (2022-24) presenteren zeven kunst- en muziekgerelateerde lectoraten hun onderzoeksresultaten rond het thema van snel verschuivende grenzen in de hedendaagse muziekpraktijk. Deelnemers aan Shifting Boundaries zijn:

Bio’s sprekers Shifting Boundaries – sessie 1

Maya Verlaak (componist, docent, curator, publisher, BE)
Maya Verlaak is een Belgische componiste (Gent, 1990) die actief is als performer, curator en docent. Ze beschrijft haar compositieproces als een onderzoekende compositorische positie. Voor elke creatieve onderneming ontwikkelt ze verschillende compositietechnieken, waarbij ze nooit iets als vanzelfsprekend beschouwt. Deze manier van werken opent haar compositorische praktijk voor nieuwe methoden, creatieve oplossingen en speelsheid. Het delen van haar creatieve proces is belangrijk voor haar, daarom ontwikkelt ze nieuwe notatiesystemen om haar concepten over te brengen. Haar composities zijn zo geschreven dat de uitvoerders inzicht hebben in het compositieproces. De werken zijn bedoeld om ruimte te creëren voor kritisch denken; ruimte voor het individuele publiek en de artiesten om het werk onder de loep te nemen.

Thanasis Deligiannis (componist, docent, GR/NL)
Thanasis Deligiannis is een Grieks-Nederlandse componist en theatermaker gevestigd in Amsterdam. Hij is artist-in-residence bij de Onassis Air in Athene voor het seizoen 2022-2023, en was artist-in-residence bij Gaudeamus voor de jaren 2017-2019 onder het programma Nieuwe Makers van het Fonds Podiumkunsten. In 2018 was hij assistent van Heiner Goebbels op het Manchester International Festival, terwijl hij in 2017-2018 bij het Tanztheater Wuppertal – Pina Bausch Company werkte als lid van het creatieve team van Dimitris Papaioannou. In de jaren 2015-2017 was hij artistiek coördinator van het muziektheateronderzoeksplatform REFUSE, georganiseerd door de Nationale Griekse Opera en Gaudeamus. Sinds 2018 geeft Thanasis les aan het Conservatorium van Amsterdam. Van 2011 tot 2014 werkte hij als assistent artistiek leider van het Nieuw Ensemble en van 2011 tot 2016 artistiek coördinator van het Atlas Lab voor interculturele muziek. In 2013 richtte hij samen met een team kunstenaars het Amsterdamse gezelschap I/O op. met verschillende achtergronden, gericht op het creëren van cross-over optredens.

Heloisa Amaral (pianist, artist-onderzoeker, curator, BR)
Heloisa Amaral is een pianiste, kunstenaar-onderzoeker en curator uit São Paulo, momenteel gevestigd in Brussel. Muzikale partnerschappen omvatten Duo Hellqvist/Amaral en Ensemble neon, evenals samenwerkingen met componisten als Joanna Bailie Simon Steen-Andersen, Phil Niblock, Helmut Lachenmann, Natasha Barrett, Jan St. Werner, Marina Rosenfeld en Catherine Lamb. Voormalig curator bij Ny Musikk en programmeur van Ultima Academy op het Oslo Ultima Festival tot 2015. Heloisa doceert momenteel artistiek onderzoek en curatoriële praktijken in muziek aan het Koninklijk Conservatorium van Den Haag en volgt een doctoraat op artistiek onderzoek aan de Universiteit van Leiden (NL ).

Aart Strootman (componist, gitarist, NL)
Baanbrekend gitarist en componist Aart Strootman (1987) klopt stevig op de deur van de muziekbusiness van onze tijd. Zijn intellect en openhartige, frisse kijk op muzikale genres en stijlen rechtvaardigen een zeer prominente positie in de muziekscene. Hij studeerde klassieke gitaar en compositie aan Conservatorium Fontys & Zuyd en behaalde aan de Universiteit Utrecht een MA in Musicologie. Momenteel is hij promovendus aan de Universiteit Leiden via het DocArtes programma.
Sinds 2009 doceert Aart Strootman muziekgeschiedenis, (gevorderde) gehoortraining, analyse, filosofie en uitvoeringsstudies aan de Fontys Hogeschool voor de Kunsten in Tilburg. Hij is artistiek leider van hedendaags muziekensemble F.C. Jongbloed. In 2012 vond hij zijn band TEMKO. Als kernlid/gitarist van ensemble s t a r g a z e werkte hij samen met Laura Mvula, John Cale, Terry Riley, Bill Frisell, Philippe Jaroussky, Shara Worden, Nils Frahm en vele anderen.

Michiel Schuijer (musicoloog en muziektheoreticus, Conservatorium van Amsterdam, NL)
Michiel Schuijer is musicoloog en muziektheoreticus en lector aan het Conservatorium van Amsterdam. In zijn onderzoek verkent hij historische, sociologische en culturele perspectieven op de muziektheorie. Zijn boek Analyzing Atonal Music: Pitch-Class Set Theory and Its Contexts (University of Rochester Press, 2008) werd in 2010 bekroond met de Emerging Scholar Award van de Amerikaanse Society for Music Theory. Schuijers onderzoeksinteresses omvatten veranderende noties van professionaliteit in de muziek en de rol van erfgoed in de muziekcultuur. Van 2020 tot 2022 was hij projectleider van de Academy for Musicology and Musicianship (Amsterdam, Utrecht), een studieprogramma dat de krachten van conservatorium- en universitair onderwijs bundelt.

Bio’s sprekers Shifting Boundaries – sessie 2

Veerle Spronck (Associate professor Valuable Entrepreneurship in and through the Arts, HKU, NL)
Dr. Veerle Spronck (1993) werkt als associate lector Waarde(n)vol Ondernemen in en door de Kunsten bij HKU (Hogeschool voor de Kunsten Utrecht). Daar doet ze empirisch onderzoek naar de maatschappelijke waarde(n) van artistieke praktijken, en experimenteert ze met de rollen die kunstenaars, musici, ontwerpers en andere creatieve professionals (kunnen) spelen in transdisciplinaire samenwerkingen. Tussen 2017 en 2022 deed Veerle promotieonderzoek aan het Maastricht Centre for the Innovation of Classical Music, waar ze onderzocht hoe Nederlandse symfonieorkesten publieksparticipatie innoveren in hun dagelijkse praktijken. Tijdens haar PhD werkte ze samen met (artistiek) onderzoekers, orkest-staff en -musici aan het opzetten van concert-experimenten en het maken van een leermodel met etudes voor de veranderende klassieke muziekpraktijk. Naast haar werk als onderzoeker, maakt Veerle de podcast Kunstmatig over kunst en technologie, speelt ze contrabas en is ze een enthousiast breier.

Karolien Dons (Professor Music in Context, Research centre Art & Society, Hanze University Groningen, NL)
Dr. Karolien Dons is als lector Music in Context verbonden aan het Kenniscentrum Kunst & Samenleving en het Prins Claus Conservatorium van de Hanzehogeschool Groningen. Karolien’s expertise bevindt zich op het gebied van innovatieve muziekpraktijken in sociale contexten. Thema’s die terugkeren in Karolien’s onderzoek zijn o.a. participatieve maakprocessen, de geëngageerde musicus en ethische aspecten, bijvoorbeeld rond inclusie en autonomie. Karolien was verbonden aan het lectoraat Lifelong Learning in Music van de Hanzehogeschool waar zij een grote bijdrage leverde aan tal van onderzoeks- en innovatieprojecten, waaronder Muziek en Dementie, Muziek in het Odensehuis, Meaningful Music in Healthcare (MiMiC) en Professional Excellence in Meaningful Music in Healthcare (ProMiMiC). Karolien studeerde musicologie aan de Universiteit Gent en muziekpsychologie aan de University of Jyväskylä (Finland). In 2019 is Karolien gepromoveerd aan de Guildhall School of Music & Drama (Londen) met een etnografische studie naar het faciliteren van co-creatief musiceren met kwetsbare ouderen.

Falk Hübner (Professor Artistic Connective Practices, Fontys, DE/NL)
Falk Hübner is hoogleraar Artistic Connective Practices aan de Fontys Hogeschool voor de Kunsten in Tilburg. Met een achtergrond als componist, theatermaker, onderzoeker en docent is hij actief in een grote diversiteit aan samenwerkingen binnen en buiten kunst. Zijn onderzoek richt zich op het sociaal-maatschappelijke potentieel van artistiek onderzoek, onderzoeksmethodologieën en de relatie van kunst en kunstonderwijs in relatie tot de samenleving. In 2019-2021 heeft Falk een postdoctoraal onderzoek uitgevoerd aan de HKU Hogeschool voor de Kunsten naar artistieke onderzoeksmethodologie en ethiek. Hij is lid van de raad van bestuur van Forum+, tijdschrift voor onderzoek en kunst, gevestigd in Antwerpen. Naast zijn professionele leven is Falk marathonloper. Hij woont in Rotterdam met zijn partner en hun 5 kinderen.

Stefan Rosu (Intendant PhilZuid and initiator Maastricht Centre for the Innovation of Classical Music, NL)
Dr. Stefan Rosu werkt al meer dan 25 jaar in de muziekwereld. Hij bekleedde posities bij onder meer het Schleswig Holstein Festival (artistiek leider) en het Mozarteum Orchestra Salzburg (directeur). Sinds 2013 is hij de eerste directeur-generaal en artistiek directeur (intendant) van het Philzuid. Rosu was tot 2020 docent orkestmanagement in Frankfurt/Main en is jurylid van het meest innovatieve orkest van Duitsland. Hij is initiatiefnemer van het Maastricht Centre for the Innovation of Classical Music.

Teodora Nedyalkova (cellist, oprichter Kamerorkest van het Noorden, BG/NL)
Celliste Teodora Nedyalkova werd geboren in Bulgarije. Op zevenjarige leeftijd begon ze met cello lessen en in 2009 studeerde ze af aan de Nationale School voor Kunsten Panayot Pipkov (Pleven, Bulgarije). In hetzelfde jaar begon Teodora haar studie aan het Prins Claus Conservatorium (Groningen) bij de gerenommeerde docenten Jan-Ype Nota en Michel Strauss. In juni 2014 behaalde ze cum laude (10!) haar Bachelor of Music met de specialisaties cello/kamermuziek en lesgeven. Bovendien werd ze uitgenodigd om haar studie voort te zetten in het Master of Music programma van hetzelfde conservatorium. In september 2016 voltooide Teodora haar masterdiploma met onderscheiding. Teodora heeft een reeks opmerkelijke eerste prijzen gewonnen in zowel internationale als nationale competities. Bovendien werd haar bijdrage aan de ontwikkeling van de Bulgaarse cultuur erkend door de Minister van Cultuur in Sofia, Bulgarije waardoor haar twee keer de jaarlijkse cultuurprijs en een studiebeurs werd toegekend.

Maite van der Marel (artistiek leider, muzikant, coach, NL)
Als muzikant heeft artistiek leider en trainer Maite ervaring met verschillende doelgroepen in een artistieke, educatieve, culturele en maatschappelijke context. Vanuit de filosofie van ‘creatief samenwerkend muziek maken’ zoekt ze naar manieren om mens, kunst en samenleving met elkaar te verbinden. Ze ziet muziek als een krachtig instrument om sociale verandering teweeg te brengen. Om barrières tussen mensen te slechten, nieuwe perspectieven te verkennen en de verbeeldingskracht en authenticiteit te vergroten. Daarbij vindt zij het belangrijk dat het ‘Zelf’ niet wordt afgesneden, maar verbonden blijft met de veranderende wereld om ons heen. De afgelopen tien jaar speelde haar werk zich af in Nederland in de culturele sector, het onderwijs, de zorg en het bedrijfsleven. Tussen 2017-2020 werkte Maite ook in het Midden-Oosten (van Sounds of Change). Onlangs startte ze een samenwerking met de Cubaanse violiste Mariana Hutchinson Siemers, om muziekprojecten en trainingen op te zetten in Cuba.